Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Yırler asıl flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Yırlerin balaban çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde kamuın emtiaı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Yırler çoğu öğün, bir huy olayı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak dermanleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine alan uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle baziçe havaları arsa kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde alışverişlenen konulara bakarak de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Huzurlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Sahne ırlamakleri
Tabiat ve efsanevi ırlamakleri
Efe ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri