Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Türküler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Türkünün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin yüce çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın esrarı olurlar ve kamuın her kesimine hitap eden artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Türküler çoğu nöbet, bir natür hadiseı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, durum adlarının, hatta konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak ferleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü yırler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriyetle düzen havaları durum düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık üslup adı verilmektedir.

Türklerde konulenen konulara için de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına için yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Kontralıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Baziçe yırleri
Karakter ve hayvan yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri