Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Türküler temel kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Türkülerin koca çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın esrarı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme fail sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Türküler çoğu su, bir tabiat vakaı ya da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, ayrıca mevzuların de değiştiği görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak sinerjileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine düzlük uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseri temsil havaları arz hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık esinti adı verilmektedir.

Türklerde anlayışlenen konulara gereğince de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
Karşıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Olta koşukleri
Zevk ve hayvan koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve dağklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri